. Türkcə    . فارسی .    تورکجه

گونئي آذربايجانين ايستيقلال يولو - مسيغا محمدي PDF Print E-mail
Monday, 15 March 2010 23:52

(قوزئيده و گونئيده ميللي حرکاتلارين موقاييسه سي کونتئکستيند)قئيد:بو يازي اؤتن ايل – گونئي آذربايجاندا ماي قييامي نين ايلدؤنومو عرفه سينده يازيليب و ائله او واخت بعضي سايتلاردا يئر آليب.

سون دؤورون دارتيشمالاري مؤوزونو آکتواللاشديرديغيندان، اونو يئنيدن يايينلاماق قرارينا گلديم – م.م. اؤتن ايکي اونيلليکده ميللي-سياسي و ميللي-مدني هاقلار اوغروندا آذربايجانين قوزئي و گونئي حيصه لرينده گئدن حرکاتلاري موقاييسه ائتديکده، بير سيرا ماراقلي پارالئللر و عومومي جهتلر ديقتي چکير. باخماياراق کي، قوزئيده بو حرکات چوخسايلي چتينليکلردن و ايتکيلردن کئچه رک، ميللي ايرادنين گئرچکلشمه سي، يني موستقيلليگين الده اولونماسي ايله سونوجلانميش، گونئيده ايسه آغير شرطلر آلتيندا، ائنيشلي-يوخوشلو بير يوللا هله داوام ائتمکده دير.اؤلکداخيلي آسپئکتده هر ايکي حرکاتين گئديشينه اؤنملي تاثير گؤسترن عاميل " مرکز " اين دئموکراتيک دييشيکليکلر و ليبئراللاشما کورسونو ( " يوخاريدان ايصلاحاتلار " ) باشلاتماسي اولموشدور.

قورباچووون مشهور يئنيدنقورماسي ايله کئچميش سسري-ني بوروين ايجتيماعي اويانيش ( " آشاغيدان حرکاتلار " ) قيسا بير زاماندا دئموکراتيک ايستکلرله ياناشي، ميللي طلبلرين سسلنمسينه گتيريب چيخاردي. بونون " تهلوکه سيني " ياخشي آنلايان موحافيظ اکار چئوره لر سياسي کورسون دييشديريلمه سينه جهد ائديب رئپرئسسيو مئتودلارين ايشه سالينماسينا نايل اولدولار. باکيداکي يانوار قيرغيني، کوتلوي حبسلر، فؤوقلاده وضعيت، سئنزورا و س. بو خطين تظاهورلري اولاراق، قوزئيده ميللي حرکاتين سوسدورولماسينا يؤنلميشدي.

لاکين همين خط مووققتي اوغور قازانسا دا، آرتيق دؤنمز خاراکتئر آلميش حرکاتين قارشيسيني کسه بيلمزدي. بيلمه دي د… 1997-جي ايلدن اعتيبارن ايصلاحات آتموسفئري نين ياراتديغي ايمکانلاردان بحرلنه رک، اؤزونون يئني مرحله سينه داخيل اولان گونئي آذربايجان ميللي حرکاتي دا تقريبن عئيني يولو کئچميش، آز سونرا موحافيظ اکار قوووه لرين سيي ايله وطنداش حوقوقلاري نين (يلک نؤوبه ده، آکتيو سئچکي حوقوقونون) مهدودلاشديريلماسينا، قزئت و درگيلرين باغلانماسينا، ميللي فعاللارا قارشي حبس و تزييق کامپانيياسي نين حياتا کئچيريلمه سينه باخماياراق، دؤنمز بير سجيييه کسب ائتميشدير. 2006-جي ايلين ماي قييامي بو دؤنمزليگين پارلاق ثوبوتونا چئوريلميشدير.

ديقتي چکن ديگر بير ماراقلي جهت هر ايکي حرکاتين بير نؤو عئيني مئخانيزم اوزره حاضيرلانماسي و گئرچکلشمه سيدير. تفصيلاتا وارمادان بونون ضياليلار → طلبه لر → کوتله لر سخئمي اوزره باش وئرديگيني سؤيله يه بيلريک. هر ايکي حالدا بين الخالق فاکتورو دا نظردن قاچيرماق اولماز. دونيادا گئدن قلوباللاشما و دئموکراتيکلشمه پروسئسلري، ميللي حوقوقلاري دا احتيوا ائدن اينسان هاقلاري مسلسي نين پريوريتئته چئوريلمه سي و اؤلکه لرين " داخيلي ايشي " اولماق ستاتوسوندان چيخماسي کيمي عاميللر حرکاتا بيرباشا و دولاييسي ايله تاثير گؤسترميش و گؤسترمکده دير.

قئيد ائدک کي، بين الخالق سيتواسيياداکي دييشيکليکلر نتيجه سينده رئگيونال فاکتورلار قوزئيله موقاييسه ده گونئيده کي حرکاتدا داها گوجلو ائتکييه ماليکدير. بورادا ديگر موهوم بير عاميل اولاراق، قوزئيده ائرمنيلرين، گونئيده ايسه کوردلرين اراضي ايديعالاريني وورغولاماق لازيمدير. و ماراقلي جهت هر ايکي حالدا " مرکزز " اين عئيني مؤوقئع سرگيله مه سيدير: واختيله موسکوا ائرمنيلري دستکله ديگي کيمي، تئهران دا آچيق و يا گيزلي شکيلده کوردلري هيمايه ائتمکده دير. بو بيرترفلي مؤوقئعيين " بومئرانق ائففئکتي " قوزئيده موشاهيده اولوندوغو کيمي، يقين کي، گونئيده ده اؤزونو گؤستره جکدير.ايسته نيلن ميللي-آزادليق حرکاتينا هم اوغور گتيرن، هم ده اونا پروبلئملر يارادان مسله لردن بيري ده کوتلويلشمه مرحله سينده اونون سوسيال-سياسي ترکيبي نين حدسيز رنگارنگليگي، غئيري-يئکجينس خاراکتئر داشيماسيدير.

نه قدر پارادوکسال گؤرونسه ده، بو، بئله دير. طبقه معنافئلري نين، کورپوراتيو ماراقلارين ميللي ايستکلرله چولغاشماسي، عئيني زاماندا حدفلره تاکتيکي ياناشمالارين موختليفليگي ايستر-ايسته مز حرکاتداخيلي ضيديتلر دوغورور. حرکاتي زيفلتمک و بوغماق ايسته ين و نئجه دئيرلر، بونون اوچون ماريغا دوران قوووه لر ده اونلاري قيزيشديراراق، اؤز خئيرينه بحرلنمه يه چاليشير. بونونلا باغلي ايستر کئچميش سووئت رهبرليگي نين، ايسترسه ده اينديکي ايران رئژيمي نين " تجروبه سيندن " کيفايت قدر ميثاللار گؤسترمک مومکوندور. ان پيسي ايسه بو ضيديتلرين حرکاتا کناردان دستک وئرمه لي اولان، اونون بين الخالق سويييه ده تانينماسينا يارديم ائتمه لي اولان قوروملارا کئچمه سيدير. فيکريميزجه، سونرالار نه قدر آجيناجاقلي دوروما دوشسه ده، اؤزلوگونده بير ايدئيا کيمي سون درجه اهميتلي اولان داک-داکي پروسئسلره بو عاميل ده اهميتلي تاثير گؤسترميشدير.

بو باخيمدان گونئي آذربايجان ميللي حرکاتيندا اسکي کوممونيستلرين و بوتؤولوکده سولچو ايدئولوگييا طرفدارلاري نين رولونو نظردن قاچيرماماق لازيمدير. اونلارين موختليف چيخيشلاري نين، نشر و سايتلاري نين تحليلي گؤسترير کي، بورادا صميمي شکيلده ميللي پلاتفورمايا کئچنلرله ياناشي، بللي ماراقلاري ميللي شوعارلارلا پردله ين، سون نتيجه ده حرکاتي عوموميران حرکاتي ايچريسينده " اريتمک " ايسته ين قوووه لر ده واردير. سونونجو ايسه پانيرانيستلرين ستراتئژي حدفلرينه يارايان بير مؤوقئعدير. خاتيرلاديم کي، قوزئيده ميللي حرکات گوجلنديگي دؤنمده ده بير چوخلاري آنالوژي مؤوقئعدن چيخيش ائديرديلر، حتّي سونرالار موستقيل آذربايجان رئسپوبليکاسيندا موهوم دؤولت وضعيفه لري توتان، ايندي نين اؤزونده ده سياسي پارتييا ليدئري کيمي پارلامئنتده تمثيل اولونان بعضي شخصلر قورباچووون سسري-ني ساخلاماق شرطيله دئموکراتيکلشديرمک حرکاتينا فعال دستک وئريرديلر.

عوموميتله، هر هانسي حرکاتين گوجلنمه سينه و اؤز مقصدلرينه يئتيشمه سينه مانعه ياراتماغين کلاسسيک اوسولو آلتئرناتيو حرکاتلارين فورمالاشديريلماسيدير کي، ايران رئژيمي ده بو مئتوددان ايمتيناع ائتمه ميشدير. بورادا خوصوصن حرکاتين اساس حرکتوئريجي قوووه لريندن اولان طلبه لر آراسيندا گويا ميللي هاقلار اوغروندا چاليشان موختليف تشکيلاتلار و نشرلر (رئيتينق قازانديرماق خاطيرينه اونلارا ساختا تزييقلر ده ائديلير، اونلارين تمثيلچيلري حتّي قيسا مودته حبس ده اولونورلار) ياراديلماسيندان توتموش آچيق-آشکار ايرانچيليق ذهنيتي نين داشيييجيسي اولان سوسيال بازا اساسيندا موعين قوروملارين تشکيلينه قدر چئشيدلي فلورمالارا ال آتيلير.بو يؤنده ان مکرلي و تهلوکه لي ايشلردن بيري رئژيمين الالتيلاري طرفيندن قوزئي آذربايجان علئيهينه احوال-روحيييه نين ياراديلماسي و گوجلنديريلمه سيندن عيبارتدير. سويداشلاريميزين آلتشووروندا قوزئيله گونئيين گويا فرقلي اولماسي تصوورو سون درجه احتياطلا، ميثال اوچون، ايلک باخيشدا زييانسيز گؤرونن ديل موقاييسه سي فونوندا حياتا کئچيريلير.

ايش او يئره چاتير کي، آذربايجان ادبي ديليني و بو ديلده فيکريني يازيلي شکيلده ايفاده ائتمگي باکيدا اؤيرنن شخص ده قوزئيده کي ديله کينايه لي آتماجالار ايشلتمه يه باشلايير. تأسوف کي، بو جور " گونئي-قوزئي " قارشيدورماسي آذربايجان دياسپورونداکي بعضي دايره لره ده سيرايت ائديب. بونو بو ياخينلاردا فرانسادان گلميش بير گونئيلي سويداشيميزين صؤحبتينده اورک آغريسي ايله سئزديم. داک-داکي سون اولايلار زاماني اؤزونون گويا ميلت اوچون الدن-آياقدان گئتديگيني ايديعا ائدنلر طرفيندن بو جهتين وورغولانديغي دا بير فاکتدير. يادا ساليم کي، واختيله قوزئيده کي حرکاتا رخنه سالماق اوچون " مرکز " اين ايدئولوقلاري بو شکيلده رئگيونچولوق فاکتوروندان (باکيلي، ناخچيوانلي، ايروانلي و س.) فايدالانماق جهدينده بولونوردولار.بوتون بو پروبلئملره باخماياراق، سون ايللرده گونئيده کي ميللي حرکاتين اوغورلاري دورمادان آرتماقدا و نئجه دئيرلر، بدخاهلارين آرزوسونون گؤزلرينده قالاجاغيني ايثباتلاماقدادير.

فيکريميزجه، حرکاتين ان بؤيوک اوغورو آرتيق اونون بين الخالق سويييه ده تانينماسي، خوصوصن ايسلامچي رئژيمين ظولملرينه معروض قالان حرکات فعاللاري نين بين الخالق قوروملار، اينسان هاقلاري تشکيلاتلاري طرفيندن قيزغين مودافيعه اولونماسيدير. بو يؤنده فعاليت گؤسترن قوروملارين و شخصلرين فعاليتي باشقالاري اوچون ده اؤرنک اولا بيلر. همچنين چئشيدلي موناسيبتلره باخماياراق، گونئي آذربايجانين اونپو-دا تمثيل اولونماسي دا اؤنملي بير اوغور ساييلماليدير.البتته، حرکاتين اساس آغيرليغي داخيلده، نئجه دئيرلر، " ايچريده " دير. بورادا موهوم مسله لردن بيري اودور کي، ميللي حرکات فعاللاري مدني-ايدئولوژي فعاليتلرله، اينسان هاقلاري نين مودافيعه سي ايله ياناشي، مؤوجود سياسي سيستئمين ايمکانلاريندان دا ايستيفاده ائديرلر.

بويکوت باره ده ائموسيونال چاغيريشلارا رغمن، ميللي روحلو شخصلرين مجليسه سون سئچکيلرده ايشتيراکي و موعين اوغورلاري بو باخيمدان اؤنمليدير. خاتيرلاديم کي، قوزئيده بير چوخ حرکات ليدئرلري نين (ساتقينليق و خيانت ايتتيهاملارينا باخماياراق) او واختکي آذربايجان پارلامئنتينده تمثيل اولونماسي سون نتيجه ده موستقيلليک آکتي نين قبولوندا هللئديجي اهميت داشيميشدير.بئله بير شراييطده اصلينده ميللي حرکاتين سسيني بين الخالق ايجتيماعيته چاتديرمالي اولان داک آخير کي، اؤز مؤوقئعييني دقيقلشديرمه لي، يا اؤزونو بوراخمالي، يا دا حقيقي ميللي تشکيلاتا چئوريلمه ليدير. بو تشکيلات تمثيلچيلري نين قارشيليقلي ايتتيهاملاريندان، سايسيز بيانات و موراجيعتلريندن بئزميش اينسانلار گؤزله ييرلر کي، نهايت، حقيقتلر اورتايا قويولسون.

بيلينسين کي، " من ايرانين پارچالانماسيني ايستميرم " دئين شخص گونئي آذربايجانين ايستيقلاليني اؤز مقصدي سايان بو قورومون رهبرليگينده نه ائدير؟ آيدينلاشسين کي، ايرانداکي آنتي-آذربايجان قوووه لرله، آوروپاداکي فارس لوببيسي ايله علاقه لري شوبهه دوغورمايان شخص بو تشکيلاتين تدبيرلرينده نييه فعالليق گؤسترير؟ آچيلسين کي، بو تشکيلاتي پارچالاماق، محو ائتمک ايسته ين قوووه لر هانسيلاردير؟..گونئي آذربايجان ميللي حرکاتي اؤزونون هللئديجي مرحله سينه داخيل اولوب. گونئيين آزادليق يولو اوبيئکتيو بير پروسئسدير. 35 ميليونلوق بير توپلومون ايراده سي هاوادان آسيلي قالا بيلمز، گئج-تئز " مادديلشمه ليدير " . قوزئيده کي موستقيل آذربايجان رئسپوبليکاسي دا بو يؤنده اوبيئکتيو فاکتور کيمي چيخيش ائدير. سوبيئکتيو عاميللر بو پروسئسي يوبانديرا، ياخود سورعتلنديره بيلر. اودور کي، هر کس دوشونمه ليدير: ايندي نئجه مؤوقئع توتاجاقسا، تاريخين و ميلتين يادداشيندا او جور ده قالاجاق.

 

مسياغا محمدي

 

Servislər

twittericon           youtube-icon 

TWİTTER                YOUTUBE

 

      vista-logo              rss_logo

VİSTA  GADGET                   RSS

 Vista Gadget nə dir?