بیانیه عفو بین الملل در خصوص بهروز صفری و همسر وی لیلا حیدری

Download Reports: HTML PDF
 

http://savalansesi.blogspot.com/2008/01/iran-torturepossible-prisoners-of.html

فرانسه: ایران ساخت سلاح هسته ای را متوقف نکرده است

هروه مورن، وزير دفاع فرانسه که برای ملاقات با مقام های آمريکايی در واشينگتن به سر می برد گفت که اين کشور «سرنخ هايی اطلاعاتی» در دست دارد که نشان می دهند ايران«برنامه ساخت سلاح هسته ای خود را متوقف نکرده است.»

وی پيش از اين نيز، در آبان ماه سال جاری يک بار ديگر گفته بود که فرانسه مدارکی در اختيار دارد که ثابت می کند برنامه های هسته ای جمهوری اسلامی اهدافی نظامی دارند. با اين حال، بعد از اظهارات وزير دفاع فرانسه، در گزارش سازمان برآوردهای اطلاعاتی آمريکا – NIE - که برآيند نظر ۱۶ سازمان اطلاعاتی آمريکا از جمله CIA و FBI است، تاکيد شد که ايران،«برنامه ساخت سلاح هسته ای خود را در سال ۲۰۰۳ ميلادی متوقف کرده است.» وزير دفاع فرانسه در حالی برای دومين بار طی شش ماه اخير، از وجود مدارکی مبنی بر تلاش مداوم تهران برای ساخت سلاح هسته ای سخن می گويد که در کنار گزارش سازمان های اطلاعاتی آمريکا، مقام های ايرانی نيز همواره وجود چنين برنامه ای را تکذيب کرده اند.

همچنين در پی انتشار گزارش سازمان برآوردهای اطلاعاتی آمريکا، مقام های آمريکايی اعلام کردند که در تهيه اين گزارش به يافته های اطلاعاتی چند کشور ديگر از جمله فرانسه و بريتانيا نيز توجه کرده اند.  با اين حال، وزير دفاع فرانسه ضمن ابراز ترديد نسبت به نتايج اين گزارش، به موضوع پافشاری تهران بر ادامه غنی سازی اورانيوم اشاره کرده و غنی سازی را «مرحله ای کليدی برای ساخت سلاح هسته ای» خواند.

آقای مورن گفت که فرانسه خواهان ادامه يافتن تلاش های آژانس بين المللی انرژی هسته ای – IAEA – برای انجام «تمامی تحقيقات ضروری» از فعاليت های هسته ای ايران است. وزير دفاع فرانسه در جريان ديدار ۳۶ ساعته خود از واشينگتن با همتای آمريکايی خود، رابرت گيتس و همچنين کاندوليزا رايس، وزير امور خارجه آمريکا ديدار کرده است، اما حاضر نشد که جزيياتی در باره اين ديدارها به خبرنگاران ارائه کند و موضوع مذاکرات خود را «تبادل اطلاعات» خواند.

در آبان ماه سال جاری و زمانی که محمد البرادعی گفت که مدرکی مبنی بر نظامی بودن برنامه هسته ای ايران در دست ندارد، وزير دفاع فرانسه گفت که اين کشور مدارکی دارد که نظر آقای البرادعی را رد می کنند. آقای مورن روز دوشنبه، هفتم آبان ماه گفته بود: «اگر سخنان البرادعی درست است، پس  دليلی وجود ندارد که مقامات ايران در خواست بازرسی از تاسيسات اتمی ايران را رد کنند.»

ايران می گويد که برنامه هسته ای خود را با هدف توليد برق دنبال می کند، اما موضوع بررسی اين فعاليت ها از سوی آژانس به عنوان برنامه ای نگران کننده به شورای امنيت سازمان ملل ارجاع شد و اين شورا نيز تاکنون با صدور دو قطعنامه الزام آور از ايران خواسته است که غنی سازی اورانيوم را متوقف کند. ايران اما از پذيرش اين قطعنامه ها خودداری کرده است و مقام های تهران تاکيد می کنند که با هدف تامين سوخت نيروگاه هسته ای بوشهر به غنی کردن اورانيوم ادامه می دهند. جامعه جهانی با اشاره به اينکه وظيفه تامين سوخت نيروگاه بوشهر به مدت ۱۰ سال به عهده روسيه است و از طرفی ديگر غنی سازی اورانيوم از مراحل ضروری ساخت بمب هسته ای در يکی از روش های ساخت اين بمب به شمار می رود، از ايران خواسته اند که اين برنامه را به حالت تعليق درآورد تا مذاکرات در باره اين فعاليت ها از سرگرفته شود.

وجود پان تورکها نتجیه منطقی وجود تروریسم کورد است

حجت الاسلام غلامرضا حسنی امام جمعه ارومیه در نشست مسئولین رده بالای استان در رابطه با ضرورت انهدام هرچه سریعتر پان تورکیسم در آذربایجان غربی بویژه در سولدوز که نگاه همه را به خود جلب کرده تا به یکی از بزرگترین معضلات حکومت تبدیل گردد چنین پاسخ داد که در مقابل کوردهای مسلح و عملیات تروریستی آنها طی سالیان گذشته که جنایات آنها درمنطقه همچنان ادامه دارد و در جواب پان کوردها باید پان تورکی هم باشد تا در مقابل نژادپرستان کورد ایستادگی کنیم و نگذاریم خاک مادریمان را تصرف نمایند. وی افزود: سولدوز غیورترین مردمان را دارد و ما بجای دشمنی با آنان بهتر است از آنان تشکر نماییم که نگذاشتند سرزمین هایمان بدست بیگانگان بیافتد.

بریتانیا: تحریم های ایران موثر بوده است

	سفیر بریتانیا در سازمان ملل می گوید "یک فشار دیگر به ماشه"، ایران را به سمت تسلیم شدن سوق خواهد داد

جان ساورز گفته است "یک فشار دیگر به ماشه"، ایران را به این سمتی سوق خواهد داد که به کنار گذاشتن برنامه اتمی اش راضی شود.

اشاره آقای ساورز به دور سوم تحریم های شورای امنیت علیه ایران به منظور وادار کردن این کشور به تعلیق فعالیت های هسته ای اش است.

هفته گذشته پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد - بریتانیا، آمریکا، روسیه، فرانسه و چین - به همراه آلمان پیش نویس قطعنامه سوم علیه ایران را که حاوی تحریم های جدیدی خواهد بود منتشر کردند.

آقای ساورز گفته است: "تاثیر اقتصادی این تحریم ها، کاهش بیشتر تجارت ایران به ویژه با اروپا و کاهش تمایل شرکت های بین المللی برای سرمایه گذاری در این کشور بوده است."

به گفته آقای ساورز این تحریم ها باعث شده شرکت های بین المللی، از جمله بانک ها، درباره حضور در ایران تردید کنند و به این مسئله فکر کنند که آیا سرمایه گذاری در ایران به آسیبی که به اعتبارشان وارد می کند می ارزد یا نه.

آقای ساورز گفته است بر اثر این تحریم ها حتی قیمت بالای نفت هم باعث نشده که دولت محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران، بتواند به وعده های اقتصادی که در انتخابات سال 2005 (1384) به طبقه فقیر ایرانی داد، عمل کند.

آمار دقیقی از میزان تاثیر احتمالی تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد بر اقتصاد ایران وجود ندارد و دولتمردان ایرانی نیز همواره تاثیر تحریم ها بر اقتصاد ایران را رد کرده اند.

سفیر بریتانیا در سازمان ملل درباره تاثیرات سیاسی این تحریم ها نیز گفت اتحاد شش بازیگر اصلی سیاست جهانی در برابر ایران و تحریم ها "باعث ایجاد بحث های جدی در داخل ایران شده است که این کشور تا چه حد باید برای پی گیری جاه طلبی های هسته ای اش هزینه بدهد."

روز گذشته محمود احمدی نژاد بار دیگر در یک سخنرانی عمومی تاکید کرد که ایران حتی یک قدم در برنامه های هسته ای اش عقب نشینی نخواهد کرد و "حسرت عقب نشینی را به دل غربی ها خواهد گذاشت".

همزمان یکی از مقامات آفریقای جنوبی گفته است اگر تصویب قطعنامه سوم علیه برنامه هسته ای ایران در شورای امنیت سازمان ملل یک ماه طول بکشد، فاجعه ای رخ نداده است.

آفریقای جنوبی که از اعضای غیر دائم شورای امنیت است، هنوز موضع مشخصی درباره دور سوم تحریم ها نگرفته است و قرار است سفرای گروه 5 + 1 روز پنجشنبه با نمایندگان آفریقای جنوبی دیدار کرده و درباره پیش نویس قطعنامه سوم گفتگو کنند.

قرار است آژانس بین المللی انرژی اتمی در اواخر ماه فوریه یا اوایل ماه مارس گزارشی را درباره پرونده هسته ای ایران منتشر کند و بعضی کشورها می گویند صدور قطعنامه سوم شورای امنیت باید تا زمان انتشار گزارش آژانس به تعویق بیفتد.

ایران در ماه های اخیر همواره تاکید کرده است که در صورت بازگشت پرونده هسته ای این کشور به آژانس بین المللی انرژی اتمی، همکاری هایش را با این آژانس گسترش خواهد داد.

http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2008/01/080131_bd-britain-iran-nuc.shtml

"املامیزین بیرلیگینین ضرورتی و اونا اویمایان چالیشمالار"

احد واحدی
 

تاسف لرله 85 ایلدن بری ایراندا حاکم اولان شووینیستی سیستم، بو مدتین ایچینده آذربایجان دیلینین انکشافی یولوندا انگللر تؤره لتمیش و اونو محو ائتمگه چالیشمیشدیر. آذربایجان ملتی، محاوره شکلنده، بو دیلین حفظینده چالیشسادا، رسمی سیاستلر، اونون بو دیلده یازیب ـ اوخوماسیندان و علی الخصوص تحصیل آلماسیندان ممانعت ائتمیشدیر! کئچن 15 ـ 10 ایلین ایچینده آذربایجانلیلاردا، آنا دیلینده سوادلانماغا اشتیاق چوخالمیشدیر. بئله بیر دوروم، هر شئی دن اول بو دیل ایله علاقه دار چالیشانلارین یعنی یازیچی لار، شاعرلر و ژورنالیستلریمیزین اؤنونه آغیر وظیفه لر قویوب و مطبوعاتی و فرهنگی ساحه لرده آرتیق فعالیت و املامیزین نئجه یازیلماسی مسئله سینده جدی ایش بیرلیگی طلب ائدیر.

بیزیم ملت حقیقی معنادا، ساوادسیز بیر ملت دگیل؛ بئله بیر سؤز اتهامدان اول، ملتیمیزه جدی اهانتدیر. چونکی آذربایجان ملتی، علمی، فرهنگی، سیاسی و... ساحه لرده چوخ بؤیوک و دگرلی شخصیتلر یئتیرمیشدیر! بو انسانلارین چوخی اؤز فعالیتلری چرچیوه سینده، بعضاً ایرانین بوتوولیگینده مهم یئر توتموشلار! اما اؤز دیلیمیزه و کولتوروموزه گلدیکده بئله دگیل؛ تاسفلرله بو فارس دیلینده ساوادلانمیش وطنداشلاریمیزا، آذربایجان دیلی ساحه سینده بؤیوک بیر ساوادسیزلیک حاکمدیر. پهلوی رژیمی اؤز منفور حیاتی دؤرونده، فارس دیلینه اوستونلوک وئرمکله، باشقا ملتلری آسیمیله ائله مگه چالیشمیش و بو غیر انسانی و ضد دموکراتیک سیاستین بیرینجی قربانی آذربایجان ملتی و اونون زنگین کولتورو و دیلی اولموشدور. بئله لیکله بیزیم ملت مختلف ساحه لرده بوتون زیروه لره ال تاپاراق، حقیقی معنادا اؤز فرهنگینی و دیلینی ایتیرمیشدیر؛ آذربایجان ملتینین ایچینده ائله آداملار وار کی، نئچه دکترا، فوق لیسانس و لیسانس قازاندیقلاری حالدا، اؤز آنا دیلینده یازیب ـ اوخوماغی باجارمیرلار! تقریباً بوتون مکاتبه لر و یازیلاشمالار، وطنداشلاریمیزین چوخونون آراسیندا، اؤزلری آذربایجانلی اولاراق، فارس دیلینده گئدیر. مثال ایچون بیر آذربایجانلی عائله ده اوغول غربتدن اؤز آتا ـ آناسینا یازدیغی مکتوبو فارسجا یازیب و همین مکتوبو ائوده "نیمداش" قارسجا بیلن باجی و یا قارداشی، سینیق ـ سالخاق تورکی ایله آتا ـ آنالارینا ترجمه ائده رلر. بو مثاللاردان نه قدر ایسته سه نیز، مدرسه لرده، اداره لرده و یاشاییشین باشقا ساحه لرینده، سؤیله مک اولار! تاسفله آسیملاسیون سیاستی آذربایجان ملتینین ایچینده او قدر گوجلو تاثیر قویوبدور کی، بیر آدام بو مکاتبه لری آ نا دیلینده یازارسا، هله باشقاسین دئمیریک آذربایجانلیلارین چوخو، اونو "پان تورکیست" و حتی تجزیه طلب مهریله دامغالایارلار. بونلار اؤز نوعوندا بیر ملی فاجعه دیر!

بیر ملتی آرادان آپارماغا، اونون آنا دیلینی نابود ائله مک کفایت ائده ر! بو قایدانین عکسی ده صادق دیر. یعنی بیر ملتین وارلیغی اونون دیلینین دیری اولماسیندان آسیلی دیر. دیل انسانین انسانلیق رمزی و بیر ملتین وارلیغینین نشانه سی دیر؛ شووینیستی حکومتلر بیرینجی مرحله ده، باشقا ملتلرین کولتورونو و ان باشلیجا دیلینی آرادان گؤتورمگه چیرمالانمیشلار. دیل اگر یازیلی شکیلده اؤیره نیلیمه سه، بیر ملتین حافظه سیندن آسانلیقلا سیلینه بیلر.

85 ایل شووینیستی سیاستلر، آذربایجان دیلینی بیر اؤلوم یاتاغینا دوشموش، ضعیف خسته یه چئویرمیشدیر. موجود سیاستلر بو خسته نی نه اینکی ساغالتمامیش، بلکه عکسینه گونو گوندن حالینی "وخیم" له شدیرمیشدیر. بوگون بیر بئله مصیبتدن سونرا، آذربایجان ،ضیالیلارینا لازمدیر کی، یازیلی دیلدن اولدوقجا یارارلانسینلار. هر شئیدن اول بو دیلین موجود امکانلارینی گؤتور ـ قوی ائدیب اونلاردان دوزگون استفاده ائتمه گی پلانا گتیرسینلر. املاء میزدا، بو قدر قات ـ قاریشیقلیق و هرج ـ مرجدن بیزیم دیلیمیزه و فرهنگیمیزه هیچ نه حاصل اولمایاجاقدیر. اگر ادعا ائدیریک، کی ایراندا 35 میلیون آذربایجانلی یاشاییر، مسئول انسانلار کیمی لازمدیر بو 35 میلیون وطنداشیمیزی دوشونه ک!! بو ضیالیلارا خاص اولان "منم منملیک"دن بیزیم ملته هیچ نه چیخمایاجاقدیر. بو هرکی ـ هرکیلیگه گرک سون قویولسون!!

*****

"املاء بیرلیگینه دوغرو" شعارینی ائشیدنده انساندا یاخشی حس عمله گلیر. آدام هر شئیدن قاباق بیر بؤیوک ایش بیرلیگی دویور بو شعاردان! دیلیمیزین انکشافیندا، بؤیوک بیر دؤنوش نقطه سینین چاتماسینی دوشونور اوندان! بیر اوره گی آلوولانان هوسکار کیمی، یا خود بیر انسان کیمی کی، آز ـ چوخ بو ایشلریله مشغولدور! اونا دقت یئتیرنده، حالین قاریشیر، باشین پارتلاییر! حتی بیرآز "بدبین"لیگله باخاندا، توطئه گؤرورسن اوندا، تعمد گؤرورسن اوندا! دوشونورسن، بلکه ائله بیر عده چیرمالانیب بو دیلی بونداندا پیس گونه سالسینلار!!

5 ایلدن آرتیقدیر کی، آذربایجانین بیرعده یازیچی و شاعرلرینین تشبثویله، ضیالی لاریمیزی، "املا بیرلیگینه دوغرو" چاغیراراق اورفوقرافی(1) سمینارینا توپلامیش و بؤیوک مباحثه لر و مذاکره لردن سونرا، بیر سیرا قرارلاری گئچیره رک، یازی قایدالاریندا ایش بیرلیگینه سسله ییبلر. اما تاسفلرله، بو مصوبه لر خلقیمیزین ایللر اوزونو باشیندان گئچیتمیش بؤیوک تجربه لرینه گؤز یوماراق، چالیشمیش یالنیز فونتیک(2) سیستمه آرخالاناراق بؤیوک بیر سهوه یول وئرسین. بو سیستم اؤزونه مخصوص بیر شیوه ایله، ائله بیل سؤزلرین اورژینال یازیلیشینه دشمن بیچیلیب، هاردان ایسه گؤزلریمیزه بیگانه، ساوادیمیزدان اوزاق و گولمه لی بیر بیچیمده سؤزلری نمایشه قویوب و بیزیم و خصوصاً بیزیم بؤیوک اشتیاق ایله آنا دیلینه رغبت گؤسته رن چوخلی وطنداشیمیزین رغبتینین آرادان گئتمه سینه سبب اولموشدور.

بوردا بیر قیسا اشاره اورفوقرافی سمینارلاری و اونلاردا دوتولان تصمیملر باره ده، لازم گؤرونور. بو سیمینارین ضرورتی، سیمنارین قوروجولاری دئمیشکن: "زمان گئچدیکجه هر دیلین یئنی طلبلری اورتایا چیخیر و بو طلبلری قارشیلاماق و داها واحد فکرلره اساسلانان املا قایدالارینی تثبیت ائتمک وظیفه سی بو گونکو دیل متخصصلرینین اوزرینه دوشور"، آیدین و آشکار، دیلیمزین چرچیوه سینده چالیشان وطنداشلاریمیزین، چوخ جدی ایسته کلریندن بیری ایدی. تاسفلرله سیمینارین سون نتیجه سی، بو ایلک ایسته گین دوغرولماسی اولمادی! بیلمیره م "حقیقتی، مصلحتین قربانی ائلمه ک" و یا "بعضی آغ ساققاللاریمیزا سایغی سیزلیق اولماسین ـ دئیه خاطر قویماق"، دئییم و یا نه دئییم، بو سمینارلاردا دوتولان قرارلار، املا بیرلیگینه دوغرو حرکتی نه اینکی بیر جدی ایش بیرلیگینه طرف آپارمادی، بلکه بیر بؤیوک هرج ـ مرجه و هرکی ـ هرکیلیگه یول وئردیگینه گؤره، ایللر فعالیت لازمدیر کی، هله اؤزوموزو، ایللر اؤنجه کی " صفر" نقطه سینه یئتیره ک!! بوگون آذربایجان دیلینده چیخان نشریه لر و کتابلارین بؤیوک بؤلومونو واراقلایاندا، آدام حیران قالیر! کلمه لر یالنیز فونتیک قایدالارینا اساسلاناراق، هر اصلدن اوزاق، کؤکلری نامعلوم، نم یئرده بیتمیش گؤبه لک کیمی، چوخ گولمه لی بیر گؤرکمده، اؤرلرینی نمایش ائتدیریرلر! بیر قیسسا مراجعه چاپ اولان نشریاتا و اینترنت سایتلارینا یوزلر بئله "قوندارما" سؤزلری گؤزلریمیزین اؤنونه گتیریر: آئیله (عائله)، ائعتینا (اعتنا)، ائهتیراس (احتراص)، ایستیناد (استناد)، ایفتیخار (افتخار)، ایداییآ (ادعا)، ایناد (عناد)، بیله خره (بالاخره)، تایفا (طایفه)، تقاعود (تقاعد)، تعججوب (تعجب)، جاماآت (جماعت)، جوما یا جومه (جمعه)، خیطابن (خطاباً)، خئییرخاهلیق (خیرخواهلیق)، دیققت (دقت)، شوآ (شعاع)، شؤبه (شعبه)، صنت (صنعت)، صینیف (صنف)، ضیمنن (ضمناً)، قم (غم)، قوصصه (غصه)، قورور (غرور)، قئییر (غیر)، مواسیسه (موسسه)، موتفککیر (متفکر)، مودور (مدیر)، موستاجیر (مستاجر)، موعللیم (معلم)، موعادیل (معادل)، مئهریبان (مهربان)، موباریزه (مبارزه)، موزاحیم (مزاحم)، موخبور (مخبر)، موددت (مدت)، موقابیل (مقابل)، مهم (موهوم)، میللی (ملی) و.... (3)

البته طبیعی دیر کی، بو نمونه لرده، اورفوقرافی سمینارینین قرارلاریندان آرتیق یانلیشلارا یول وئریلیبدیر، اما اونوتمایاق کی، بو و بوندان باشقا سهولره یول آچماغین مجوزی بیرنجی کره، همین سمینارین قرارلاریلا صادر اولونوبدور.

بو قرارلارا قارشی، هله قرارلار تصویب اولدوغو گونلرده، جدی مخالفت وار ایدی، (سمیناردا اوخونان معروضه لر بو ادعانین ثبوتینا یئته رلی دیر.) سونرالار، چوخ یازیچیلار و شاعرلریمیز بویازی طرزینه قوشولدوقدا، آدامدا بئله حس یارانیردی کی، سیمینارین قوروجولاری و یا اونون رئیسه هئیتی بو اصالت سیز قایدالاری یئرینه سالیب و قاتما ـ قاریشیق اسلوبو تثبیت ائتمیشلر! بو استدلال ایله، اونلارین آرتیق تهلکه لی اولدوغو نظره گلیردی! باشقا سؤزله دئسک، عالملریمیزین بو اسلوبا تمکین ائتمه لری، مخالفتین وارلیغینی اولدوغو قدر گؤستره بیلمیردی؛ حال بوکی مخالفتین سسینی هر طرفدن ائشیتمک اولاردی!! سیمیناردان سونرا دؤورومطبوعاتی احاطه ائده ن، عالملریمیز طرفیندن یازیلان چئشیدلی مقاله لر و اعتراض مکتوبلاری، مسئله نین نه قدر جدی اولدوغونو آیدینجاسنا گؤسته ریر.

گئچن ایل قیشدا، ارفوقرافی سمینارینین قوروجولاری و علمی هیئتینین بعضی عضولری طرفیندن ائشیدیگیمیز جدی تنقید گؤستردی کی، آشین نه قدر شور اولدوغونو، حتی آشپزده آرتیق باشا دوشموشدور. "املا بیرلیگینه دوغرو" اینترنت سایتی، "وارلیق" و "دیلماج"(4) مجله لرینین یازدیغلارینا گؤره، "بیر نئچه آذربایجان مطبوعاتچیلاری و یازیچیلارینین ایستگی اساسیندا دکتر جواد هئیت "مطبوعاتیمیزدا املا چتینلیکلری" موضوعوندا یکشنبه گونو دی آیی نین 24 ده (1385)، بیر مطبوعاتی اجلاسا قاتیلمیش و اؤز دانیشیغیندا بئله سؤیله میشدیر:

"بیز اوزون ایللر یاد كلمه لری دیلیمیزه گیرمیش و خلقین مالی اولموش سؤزلردن باشقا دیگر یاد سؤزلرینی فارس قارداشلاریمیز كیمی اصلی (اورژینال) یعنی عرب املاسیلا یازمیشیق. سون الیفبا سمیناریندا بعضی دوستلارین تكلیفی ایله هامی یاد سؤزلرین فونتیك یازیلماسینی اشتراكچیلارین اكثریتی قبول ائتدی. بو سمیناردا الیفبا مسأله سینده بؤیوك تجربه صاحبی اولان رحمتلیك دوكتور نطقی (5) یوخ ایدی. من ده اكثریتین رأیینه حؤرمت گؤسترمك اوچون قبول ائتدیم. آنجاق او گوندن قاریشیقلیق باشلادی و یئنی املا هركس طرفیندن تطبیق ائدیلمه دی. بیر چوخ یازیچیلاریمیز اسكیدن قبول و عادت ائله دیگیمیز املا ایله یازدیلار و حتی منه و وارلیغا بیر چوخ اعتراض مكتوبلاری گلدی و املامیزدا بیر هرج و مرج یاراندی. من بو دورومو گؤرندن سونرا بیر چوخ قلم صاحبلریمیزله دانیشدیم. اكثریتین بو وضعیتدن ناراضی قالیب بوندان اوّل كی املامیزا قاییتماغیمیزی اصرارلا ایسته دیكلرینی گؤردوم. اونون اوچون سیزلری یعنی مطبوعات اورقانلاریمیزین نماینده لرینی بورایا دعوت ائتدیم كی، سیزلرله بو پروبلملری اورتایا قویام". (6)

دکتر هئیت دانیشیغینی بو سؤزلرله بیتیرمیشدیر:

" بیز دوغما سؤزلریمیزی فونتیك یازماغا آلیشمیش دورومداییق. آنجاق یاد سوزلرین املاسی بیزلره مشكل یاراتماقدادیر. بو سؤزلری اوچ شكیلده یازماق ممكوندور:

1. بوتون یاد سؤزلری اؤزللیكله عرب سؤزلرینی فارسلار كیمی عرب املاسیلا یازماق.

2. هامی یاد سوزلرینی تورك سؤزلری كیمی فونتیك یازماق. بو متودو بئش ایلدن بری تجربه ائتدیك و نتیجه ده بوگونكو پروبلملر و هرج و مرجلیك قارشیمیزا چیخدی. چونكو اكثریت طرفیندن قبول ائدیلمیشسه ده هامی طرفیندن تطبیق ائدیلمه دی.

3. سئچمك متودو. یاد سؤزلرین بعضی سی دیلیمیزه گیرندن سونرا خالقین طرفیندن منیمسنمیش و خالقین مالی اولموشدور. بونلاری بیر سؤزلوكله تثبیت ائدیب،4. تورك سؤزلری كیمی تلفّظ اولوندوغو كیمی فونتیك یازاق. دیگر بوتون یاد سوزلرینی عربلرین و فارسلارین یازدیغی كیمی اصلی املادا یازماق.

من شخصا اوچونجو متودون طرفداری یام و بونون تطبیقی و بیر سؤزلوك حاضرلانماسی اوچون بیر كمیته نین قورولماسینا طرفدارام". (7)

سونرا "علیرضا صرافی"، "دیلماج" مجله سینین صاحبی و مسئول مدیری، املا میزین چتینلیکلری بارده گئچن 28 ایلین تاریخی پروسه سیندن دانیشاراق سؤزلرینه بئله دوام ائتمیشدیر:

" بوگون بیزیم بوتون تورکلرده، آنا دیلده‌کی متنلری اوخوماق هوسی گونو - گوندن آرتیر، طبیعی اوخوجو کوتله‌سی مطبوعات و کتابلارین اوخوناقلی اولدوغونو هامیدان آرتیق ترجیح ائدیر، او بیر یازینی اله آلیب، اوخورکن، عرب یا خود دا فارس منشاءلی کلمه‌لری ده تئز- تئز اوخویوب، کئچمک ایسته‌ییر، طبیعی دخیل کلمه‌لرین تانیش فورمو، داها راحات و اوخوناقلی اولاجاق اونا. یازینین اوخونماسیندا دایانیب، دوروقسونماق ، یوروجو اولور. املاسی عجایب اولان یازیلار اوخوجوسونو قاچیردار و نتیجه‌ده اوخوجو ترجیح ائده‌جک اونون عوضینه گؤزلری آلیشان فارسجا بیر متنی اوخوسون.

من بیر مطبوعاتچی کیمی اؤز آدیمدان و ائله‌جه‌ ده دیلماج یازیچیلاری و اوخوجولاری آدیندان ایکینجی اورتوقرافی قرارلارینین بوتون عمومی اقبال قازانان قرارلارینین اکثریتینی تایید ائده رک، بو بئش ایل‌لیک سیناقدان سونرا، اونون بعضی دخیل کلمه‌لرین یازیلیشیندا، ساده‌لشیب، یازیلیب، اوخونمالاریندا روانلیق و یئیین‌لیگی تأمین ائده‌جک، سون اصلاحلاری تکلیف ائدیرم". (8)

دئمک 5 ایلدن سونرا، بو ارفوقرافی بلاسینی گؤیون یئددینجی قاتیندان نازل ائله ین و یا نازل اولدوقدا تسلیم اولان محترم جنابلار، بوگون گؤردوگلری ایشین و وئردیگلری قرارلارین یانلیش اولدوغونا گؤستردیگیمیز سؤزلرله اعتراف ائدیرلر. بیز بو تنقیدلری سئوینجله قارشیلایاراق، امید ائدیریک، بوتون دیل و ادبیات ساحه سینده چالیشان وطنداشلاریمیز، اولدوغوموز دورومو دوزگون باشا دوشوب و دیلیمیزین املاء قایدالارینی اویغون تدبیرلرله واحد بیر چرچیوه یه سالسینلار!

ارفوقرافی سیمیناریندا تصویب اولموش قرارلارا قارشی وقتیله بیز نظریمیزی یازمیشیق. "املامیزلا علاقه دار گئچیریلن سیمینارا مراجعت نامه" ده بئله دئییلیر:

"دیلیمیزین سؤز فونوندا داخل ائدیلمیش، قسماَ فارس سؤزلریندن باشقا بیر چوخ عرب، و آوورپا منشألی سؤزلر، عینی زماندا فارس دیلینینده دخیل کلمه لرینی تشکیل ائدیر. فارس دیلی ایله مشترک اولان بو آلینما کلمه لرین املاسینی البته بیرـ نئچه کلمه نی مستثنا ائتمکله، فارس ادبیاتی واسطه سیله اؤرگندیگیمیز املا ایله یازماق، بیر خیلی جهتدن مقصده اویغوندور.

ایستر همین دخیل کلمه لرین، ایسترسه ده آذربایجانجا(تورکجه) سؤزلرین املاسی خصوصدا، دئیلدیگی کیمی، مشروطه چی و سلیمی جنابلارین اطرافلی صورتده منطقی چیخیشلاری قارشسیندا بیزیم بورادا ایضاحیمیزا آرتیق احتیاج دویولمور. یالنیز بیزده اؤز نوبه میزده بونی تأکید ائتمک ایستردیک کی:

اورفوگرافیا دا عنعنعه وی پرنسیبه صادق قالماغیمیز گرکدیر!

عنعنعه وی پرنسیب دئیلدیکده آنجاق 19ـ نجی عصردن اعتباراَ 1945ـ نجی ایله قدر یازیلی ادبی ارثمیزی نظرده توتماق کفایت ائدر." (9)

اورفوقرافی مصوبه لرینین عکسینه، بیزجه املامیزین اسلوبی نه قدر ساده اولسا، همان قدر فارس دیلینده ساواد آلمیش میلیونلارلا آذربایجانلی نی، آنا دیلینده یازیب ـ اوخوماغا جلب ائدیب و اوخوجولارین دایره سینی گئنیشله ندیرمگه امکان وئره جکدیر. بو سؤز او زمان آرتیق اهمیته مالیکدیر کی، نظره آلینسین بوگونکو آذربایجان دیلینده عرب و فارس دیللریندن آلینمیش دخیل کلمه لرین حجمی، دیلیمیزین 40 ـ5 3 بلکه آرتیق فایضینی احتواء ائدیر. باشقا سؤزله دئسک آذربایجان دیلینین حتی مبتدی اوخوجوسو، بو دیلین 40 ـ5 3 فایضیندان آرتیق لغتلرینی و اونلارین یازی اسلوبونو بیلیر! بیز گرک بو امکاندان دوزگون شکیلده فایدالاناق. نه قدر دیلیمیز، اصالتیندن اوزاق، غیر ضروری حرکه لرله بیزه و کیمسه یه تانیش اولمایان املاء متدیلا یازیلسا، همان قدر بو دیله آرتیلان رغبتدن دوغرو ـ دوزگون استفاده اولونماییب و اوخوجولاریمیزین گونو گوندن آزالماسینا سبب اولاجاقدیر.

دیلیمیزه داخل اولان یاد سؤز لرین بعضی سی ایللر بویو استفاده نتیجه سینده خلقیمیزین مالی اولموشدور؛ بو سؤزلر آذربایجان دیلینده آرتیق ایشله ندیکلری اوچون، بیز اونلارا داها یاد سؤزلری کیمی باخمیریق. اونلاری یازاندا دا، آذربایجان سؤزلری کیمی فونتیک قایدالارا اساسلاناراق، یازیریق. بو سؤزلری استثناء ائده رک، بوتون عرب و فارس دیللریندن دیلیمیزه داخل اولان کلمه لری فارس و عرب دیللرینده یازیلدیغی کیمی یازمالییق. بو استثناء کلمه لر دیلیمیزه داخل اولان سؤزلرین 2 ـ 1 فایضیندان آرتیغینی تشکیل ائدمیر. مثلاً: آینا، اووسار، اووسون، فایدا، فهله، قایدا، گول، ناخیش، نال، ماتاح، موشامبا و... بو سؤزلری آییریب، استثنالار عنوانی آلتیندا بیر مجموعه و یا سؤزلوک کیمی نشر ائله مک اولار.

مقاله نی، سون گونلرده شاعر و ادبیاتچی دوستلاریمین بیرینین داخلدن یازدیغی مکتوبون بیر پارچاسیلا بیتیریره م:

"..... بیزیم چوخوموزون قبول ائتدیگیمیز رسم‌الخط، ائله قدیمکی قایدادیر.(تقریبا سؤنمزین تکلیف ائتدیگی رسم‌الخطه یاخیندیر) دوستلارین بیر تعدادینین "... مجله" سینده اولماغینا باخمایاراق اونلاردا بو قاتما- قاریشیقلیغی قبول ائتمیرلر. بیز حتی بو تزه قایدا ایله چاپ اولان اثرلریمیزی اؤزوموز اوخویاندا چتین‌لیک چکیریک..." (10)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(1) ـ اورفوگرافی یا اورفوگرافیا: بوندان بئله کی، آشاغیدا گلن قایناقلاردا، ارفوقرافی سؤزو دوزگون اولاراق یازیلیبدیر، سببی معلوم اولمایان علتلره گؤره، سؤیله دیگیمیز بو سیمینارلاردا بو سؤز "اورتوقرافی" سؤزونه چئوریلمیش و ائله بو آدیلا دا مشهور اولموشدور؛ بو ایش هر شئی دن اول، آدامین یادینا " فرهنگستان زبان فارسی" نین، فارس دیلینی "بیگانه" سؤزلردن آراییب ـ تمیزله مه دؤرونو یادا سالیر کی، تایپیست بیر خانم سهوا" الیازما نسخه سیندن "فرابری" سؤزونو کی "ترانسپورت" سؤزونه مترادف یارانمیشدی، "ترابری" تایپ ائتمیش و بو سؤز اصلینده هیچ معنی داشمادیغی حالدا، ایندیه کیمی استفاده اولونموش و یئرینه دوشموشدور:

اورفوگرافیا: املاء ـ دیکته، فرهنگ آذربایجانی ـ فارسی، محمد پیفون، بیرینجی چاپ 1361، ص 59

ОРФОГРАФИЈА (اورفوگرافیا): هر هانسی بیر دیلده کی سؤزلرین قبول ائدیلمیش دوزگونیازیلیش قایدالاری

سیستمی، املاء، آذربایجان دیلینین ایضاحلی لغتلری، 1983 چاپی، 3 نجی جلد، ص. 451

اورفوقرافییا: هر هانسی بیر دیلده کی سؤزلرین قبول ئدیلمیش دوزگون یازیلیش قایدالاری سیستئمی، یملا، یملا قایدالارینین گؤزله نیلمه سی، آذربایجان دیلی نین یضاحلی لوغتی، 3 ـ نجی جلد، ص. 2665 (البته بو منبع یوخاریدا وئردیگیمیز قایناغین آذربایجان دیلینه (عرب الفباسی ایله) چئویرمه سیدیر کی، تاسفلرله، اونون یازماسیندا ایشه آپاریلان املاء سیستمی، بو گؤزه لیگده و بو حجمده آغیر ایشی تقریبا" فایداسیز ائتمیشدیر.)

(2) ـ فونتیک: دیلین سس قورولوشو، سس ترکیبی، کلمه ده اولان سسلری یازیدا گؤسترمک. (بیزیم بحث ده: دخیل سؤزلرده، سؤزون آغیزدان چیخدیغی کیمی یازییا آلماسی، حال بو کی، سؤزون اورژینال یازی فورمو وار و همین فورم ایله ده، بیزه تانیشدیر.) مثال اوچون: تایفا (طایفه)، موتفککیر (متفکر)، مودور (مدیر)، موستاجیر (مستاجر)، موعللیم (معلم) و....

(3) ـ یازی نمونه لری وارلیق، آذری و دیلماج نشریه لریندن گؤتورولوبدور. اینترنت سایتلاریندا وضعیت داها دا قولای دیر مثال اوچون دفعه لرله هافیزه (حافظه)، خوسوسیله (خصوصیله)، موساهیبه (مصاحبه) و باشقالارینا راست گلمک اولار. سمیناردا آلینان قرارلار و اونلاردان یارانان قات ـ قتریشیقلیقلار سبب اولوبدور کی، بو ایللرین ایچینده، آرتیق رغبتله اؤز آنا دیلینه اوز گتیره ن مینلرله وطنداشیمیزا آذربایجان دیلینده حتی بیر درسلیگده حاضرلاماغا گوجوموز چاتماسین!

(4) ـ دیلماج نمره29 ـ 28، دی و بهمن 85، وارلیق نمره.....

(5) ـ نه یازیق کی، دیلیمیزین انکشاف پروسه سی تکمیلشمه میش، عین حالدا نه قدر بو پروسه "قایم به فرد" دیر! یعنی بیر "دکتر نطقی" کیمی عالم شاعر و یازیچی میزین اولماماسی ایله اونون یازی فورمونون گلیشمه سینده، بو قدر انگل تؤره تمک اولا بیلیر.

(6) ـ دیلماج نمره 29 ـ 28 (دی و بهمن 85)، 104 و 103 صحیفه لری، "املا بیرلیگینه دوغرو سون چالیشمالار"

(7) ـ همان یئر

(8) ـ دیلماج نمره 29 ـ 28 (دی و بهمن 85)، 106 و 107 صحیفه لری، "اورفوقرافی سمیناری قرارلاریمیز بئش ایل لیک سیناقدان سونرا"

(9) ـ املامیزلا علاقه دار گئچیریلن سیمینارا مراجعت نامه ـ 4/1/84، بیر چوخلی امکداشلاریمیزین طرفیندن امضاءلانمیش، ارفوقرافی سیمینارینین رئیسه هئیتینه وقتیله گونده ریلمیش و سونرالار آذربایجان سایتیندا نشر اولونموشدور www.azer-online.com

(10) ـ داخل دن گلن بیر مکتوبدان

Güney Az?rbaycan ?yr?nci H?r?kat?